Diyalektik ve Spekülatif Fikirler

  Eleştirel Düşünmenin Ahlakına Ekberi Bir Katkı “Merhamet etmeyene merhamet edilmez.” Her disiplin, kendisine konu edindiği nesnelerin hareketlerini inceler. İnsanı konu edinen disiplinler için de insana nispet edilecek hareketler ikiye ayrılır: Tabiî ve ihtiyari. İlkine bakan disiplinler insanın maddi boyutunu ele alırken ikincine bakan disiplinler onun manevi tarafını inceler. Ve hareketlerimize iyi ve güzel dememizi mümkün kılan da onların ihtiyari oluşlarıdır. Tabiî hareketlere bu sebeple ahlak nispet edilmez. Düşünmenin kendisinin de hem tabiî hem de ihtiyari cihetleri vardır ki ikincisi ahlakın konusudur. Düşünmenin ihtiyari tarafı genelde ahlaka konu olması bakımında ele alınmaz ki bu da asli bir eksikliktir.  Hem matbuatın yaygınlaşması hem de sosyal medyanın imkanlarıyla bizler, bizden önceki veya çağdaşımız düşünürler hakkında fikirlerini paylaşma konusunda geniş bir imkâna sahip olduk. Fakat bu geniş imkân alanı içinde önemli işler yapılmakla birlikte kendine...

 Alfabe Değişikliği ve Dil Devrimi Türkiye’de siyasi manevra alanı olduğu için sürekli hakkında konuşulan ama konuşulduğu oranda da etrafı iyice sislerle kaplanan konular vardır. Tartışma alanlarında sisler o kadar yoğundur ki çoğu zaman insanlar havayı yumruklar. Bu boş yumruklar sisi daha da kalınlaştırır ve ortada ne konuşulduğu veya ne tartışıldığı bile önemini kaybeder. Anlamlı konuşmak ve tartışmak için ilk başta konuştuğumuz terimlerin ne anlama geldiğini ve olguları tespit etmeli ondan sonra bunlara dair kanaatler öne sürmeliyiz ki kör dövüşü yapmayalım. Siyasal hayatımızda bu minvalde bir kör dövüşünün süre gittiği, bilhassa sık sık tartışma haline gelse de tartışanların argümanlarını öne sürerken aynı zeminde konuşmadığı konuların başında gelen ve birbirinden ayrılması gereken iki önemli mesele vardır: Alfabe Değişikliği ve Dil Değişikliği.  İlk olarak 1 Kasım 1928 yılında yürürlüğe giren alfabe değişikliği ile başlayalım. Diller tarihi ve toplumsal varlıklar olara...

 Büyük Filozoflar ve Zihnin Kastrasyonu  Bir lisansüstü öğrenci için en önemli sorunlardan birisi danışman seçimidir. Danışman elbette her şey değildir fakat çalışmanın yürütülme sürecindeki yetkileri ve imkanları itibariyle öğrencinin düşünsel serüveni için hayati önemi haizdir. Bu bilhassa da doktora tezi yazacak öğrenci için böyledir çünkü doktora tezi uzun senelere yayılan bir çalışmadır ve akademik hayatta belki de en önemli dönemeçtir. Doktora derecesini alan kişi mahiyet itibariyle akademik açıdan ehliyet sahibi olmuş demektir. Üstelik doktora tezi diğer çalışmalardan farklı olarak bir ömür peşinizi bırakmaz. Her daim kişi onunla anılmaya devam eder. Danışman hoca da böyledir. 30 sene sonra dahi “x hocayla birlikte doktora çalışmasını yazmıştı” diye söylenir. Hocası olarak doktora danışmanı anılır.  Bu sebeple doktora tez danışman seçimi öğrencilerde hem kaygı hem de heyecan uyandırır.  Öğrenciler arasında genel bir temayül olarak alanın en meşhur isimleri ile...

İnsanlar Neden Aldatır veya Tüketim Mantığı İnsana dair çok çeşitli tarifler vardır: Homo Sapiens, Homo Economicus, Homo Narrans, Homo Ludens, Homo Academicus, Homo Semioticus, Homo Esteticus vb… Toplumsal bir varlık olarak insan aynı zamanda Homo Fidens yani Güvenen İnsan olarak da resmedilebilir. Çocukluğun alamet-i farikalarından birisi güvendir. Dünyaya geldiğimizde güvene dair masumiyetle yetişiriz fakat tecrübe kazandıkça bu masumiyetimiz gittikçe kaybolur. Fakat yine de yetişkin hayatımızın en temel bileşenlerinden birisi elbette güven olmaya devam eder. Diğer insanları kandırmayı meslek edinen dolandırıcılar bile kendi aralarında bir güven ilişkisiyle iş yaparlar. Hülasa toplum ontolojinde güven temel kavramlardan birisidir Fakat yine de hayatımız boyunca birçok kez kandırılırız ve aynı zamanda başka insanları kandırırız. Örneğin günümüzde enflasyon kaynaklı fiyat istikrarı kaybolmuş bir ekonomik hayatın içinde yaşayan bizler, mal ve hizmet satın alırken düzenli olarak aldatılı...

  Kendini Aldatan İnsan Toplumsal gerçekliğin temel kurucu unsurlarından biri de güvendir. Yolda yürürken birinin bizi öldürmeyeceğine, gasp etmeyeceğine dair bir güvene sahibizdir. Güvenin yok olduğu bir gerçeklik, Hobbes’un doğa durumu anlayışına benzer. Böyle bir dünyada herkes, öncelikle bir tehlike olarak görülür. Tehlikenin olmaması ise arızi, istisnai bir durumdur. Sinemada buna dair en güzel örneklerden birisi  Mad Max serisidir. Bu evrende hayatta kalmanın birinci kuralı güven değil, şüphedir. Çocuklukta bu güven duygusu nispeten çok daha yüksektir. Fakat basit tecrübelerle dahi sarsılmaya başlayabilir. Örneğin temel bakım konularındaki eksiklikler ve sevgi konusundaki yetersizlikler çocuğu daha güvensiz hale getirebilir. Ancak başta eğitim süreçleriyle, toplumsal alana dair güven, çocuğun disipline edilmesiyle kazandırılır. Normalde dünyaya dair genel güven duygusu oldukça kırılgandır. Örneğin trafikte ölen ve yaralanan insanların çokluğu ile trafikte bir şey o...

  Koca Bir Saçmalık Malum olduğu üzere lise yıllarında matematik konuları zorlaşır, eğer öğrenci ipin ucunu bir kaçırırsa derste işlenen konuları anlamamaya başlar. Tahtada ve kitapta bazı sayı ve semboller vardır, onlardan başka sayı ve semboller çıkmaktadır. Çelişmezlik ilkesi sayesinde yaptığımız bu işlemleri anlayamamak öğrenci için başta rahatsızlık yaratır, eğer üniversite sınavı gibi pragmatik sorunları yoksa zamanla o da anlayamamaya dair kayıtsızlık yaşayabilir. Fakat öğrencide, anlayamama süreci ilk başladığında hala iş işten geçmediyse, Aristoteles’in dediği gibi bir merak duygusu uyanabilir. Nasıl olur da A’dan B çıkmaktadır sorusunun peşine düşüp matematik ile ünsiyet kurabilir. Ne de olsa hocası “matematikte nedensiz” hiçbir şey olmadığını garanti etmektedir. Fakat bu öğrenci matematiğini ilerlettikçe matematikte de bazı sorunlar olduğunu öğrenir. Bazı matematik problemlerinin çözümü olmayabileceği ve hatta çözümü olup olmadığına dahi karar veremeyeceğimiz problemle...

  Dil Devrimi ve Nermi Uygur Geçen gün Kadir Filiz’in Türkçe Felsefe adıyla verdiği röportajı okudum. [1] Röportajın önemli bir kısmında harf ve dil devrimlerine dair eleştiriler vardı. Bu mesele, Türkiye’deki diğer pek çok konu gibi oldukça politiktir. Gene Türkiye’de politika, kültürel cemaatlerin safları sıklaştırma faaliyeti olduğundan dolayı politik hale gelen meselelerde insanlar hakikate dair kayıtsızlık içindedir. Bu sebeple bu tarihi hadiselerin olumlu ve olumsuz sonuçlarını bir arada konuşmak pek mümkün değildir. Ya külli olarak olumlayacaksın ya da külli olarak karşı çıkacaksın. Örneğin dil devrimine karşı olan insanlar, dilde sadeleşmeye de karşı durabilirler. Arapça ve Farsça gramatik unsurların da Türkçenin bir parçası olması gerektiğini iddia edebilirler. Aksine dil devrimini savunan insanlar da gündelik dilde yüzerce yıldır kullanılan kelimelerin yerine dahi Türkçe kökenli bir kelimenin türetilmesi gerekliliğini savunabilirler.      ...

                                Güç Yüzükleri Dizisi Tolkien’e Göre Niçin “Kötü”dür? Tolkien’in yarattığı kurgusal evrende, Güneş’in İkinci Çağı’nda geçen olaylara dair Amazon tarafından yapılan The Rings of Power dizisi hakkında sayısız yorum yapıldı. Genel olarak, kötü eleştirilerin daha fazla olduğu söylenebilir. Bir edebi eserin sinemaya ya da diziye uyarlanmasının zorlukları herkesçe malumdur; hele ki çok sevilen bir eserden uyarlama yapıldığında, o eseri seven okurlar genellikle mesafeli ve eleştirel yaklaşır. Çocukluğumdan beri Tolkien okuyan biri olarak muhtemelen ben de bu tür önyargılarla diziyi izlemeye başladım. Ancak tüm samimiyetimle ve ön yargılarımı paranteze almaya çalışarak diziye şans vermeme rağmen, The Rings of Power kötü bir diziydi. Hem de çok kötü. Fakat burada “kötü” ile ne kastettiğimizi açmamız gerekiyor. Bir eserin çeşitli açılardan iyi ya da kötü olduğu üzeri...

  Türkçe Tarih Felsefesi Kitapları Üzerine Türkiye’deki bazı bölümlerde ilgili bölüme dair felsefe dersleri yapılmaktadır. Haliyle bazı tarih bölümlerinde de “tarih felsefesi” dersleri vardır. Bu yazı, tarih felsefesi derslerine içeriden mütevazı bir katkı sunmak, Türkçe tarih felsefesi literatürün ufak bir kısmına dair bir değerlendirme yapmak için yazılmıştır. Tarih felsefesi işlerken tek bir ders kitabı takip edilebilir veya birden çok metinden hareketle bir okuma programı sunulabilir. İlk olarak ders kitabı özelliğine sahip bazı metinler değerlendirilecektir. Daha sonra ise metin derlemelerinden hareketle tarih felsefesi dersi işlemek için kullanılabilecek bazı Türkçe eserler ele alınacaktır. 1.Ders kitapları Türkiye’de tarih felsefesi derslerinde yaygın olarak kullanılan birkaç ders kitabı var. En çok kullanılanı Doğan Özlem’in Tarih Felsefesi kitabıdır. Bu kitap iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm batı felsefesinde tarihe dair fikirleri kronolojik olarak ele almak...